Daltononderwijs
* Visitatieverslag De Borgwal 14 april 2011
WAT HOUDT DALTONONDERWIJS IN?
Het daltononderwijs gaat uit van de drie begrippen zelfstandigheid, samenwerken en verantwoordelijkheid.
Zelfstandigheid betekent dat de kinderen zelf oplossingsmethoden zoeken, zelf problemen moeten oplossen en opdrachten uitvoeren. De dag-/weektaak speelt hierin een enorm belangrijke rol.
Zelfstandig leren komt sterk tegemoet aan de motivatie van kinderen, immers kinderen willen graag actief en op eigen niveau bezig zijn; hier ligt de uitdaging om beter te worden. Een voordeel is dat leerlingen zelfstandig kunnen werken op hun eigen niveau. Daarnaast heeft de leerkracht meer tijd om tijdens het zelfstandig werken juist die leerlingen te helpen die hulp nodig hebben.
De dag-/weektaak is het middel bij uitstek om het principe van zelfstandigheid te stimuleren. Op deze taak staan opdrachten die een kind binnen een dag of week af moet hebben. Ieder kind mag bij het werken aan de dag-/weektaak zelf kiezen aan welk onderdeel gewerkt wordt. Sommige opdrachten kunnen in samenwerking met een andere leerling worden gemaakt. Kinderen kunnen elkaar om hulp vragen als bepaalde opdrachten niet duidelijk zijn.
Door samenwerken vergroot je de betrokkenheid van kinderen naar elkaar. Kinderen leren dan ook bewust om samen te werken binnen de eigen groep, bv. aan de hand van projecten, maar ook buiten de groep, bv. door hulp te geven aan kinderen uit een andere groep. Op het gebied van samenwerken maken wij het volgende onderscheid:
- Samenwerken uit oogpunt van sociale vorming
De sociale vorming op school dient gezien te worden als een echte leerschool voor het latere leven. Respect is hierbij een kernbegrip. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is dat we de kinderen leren dat ze niet met iedereen bevriend hoeven te zijn maar wel moeten proberen om met iedereen te kunnen samenwerken. Het ontwikkelen van omgangsvormen loopt als een rode draad door ons onderwijs heen.
- Didactisch samenwerken
Hieronder verstaan we dat leerlingen elkaar helpen bij het verwerken van de leerstof. Bijvoorbeeld leerlingen krijgen de opdracht gezamenlijk, in tweetallen of in groepjes een bepaalde taak uit te voeren. Bij individuele taken kan een leerling uitleg vragen aan een medeleerling. Leerlingen bieden elkaar, indien nodig, een helpende hand. Belangrijk hierbij is andere leerlingen niet storen. Respect voor jezelf en de ander is bij samenwerken een basisvoorwaarde.
Daarnaast zijn de kinderen zelf verantwoordelijk voor zowel het leerproces als het leerproduct en leggen ze verantwoording af aan zichzelf, de klasgenoten en aan de leerkracht. De leerkracht bepaalt, soms in overleg met de leerlingen, de normen en controleert uiteindelijk of hieraan voldaan is. Te denken valt hierbij bijvoorbeeld aan presentaties die door de kinderen gehouden worden n.a.v. een opdracht of project. Wij vinden het van belang dat onze leerlingen zich mede verantwoordelijk voelen voor sfeer, voor de omgang met elkaar en voor het materiaal. Door de daltonvisie in de school te implementeren is er de overtuiging aanwezig dat er aan de centrale opdracht van de school, een veilige, respectvolle, leerzame en uitdagende leef- en leeromgeving te bieden waarin ieder kind zich betrokken voelt en waarin op de behoeftes van kinderen wordt ingegaan, wordt voldaan.
Uit onderzoeken is gebleken dat het daltononderwijs uitstekend aansluit bij het voortgezet onderwijs en dat met name de veranderingen in het voortgezet onderwijs de laatste jaren vragen om een zelfstandige en gemotiveerde houding bij kinderen. Leerlingen hebben gedurende hun schoolloopbaan ervaren wat het belang is van het goed kunnen inplannen van het werk, hebben geleerd verantwoordelijkheid te dragen en te nemen. Dit sterkt ze in de verdere ontwikkelingen die ze doormaken.
HET PLANBORD EN REGISTRATIEBORD IN DE KLEUTERGROEP
Het planbord in de kleutergroep is een bord waarop de werkjes van de komende week staan. De leerkracht hangt aan het begin van de week activiteiten kaartjes op het planbord en geeft aan welke van deze activiteiten verplicht zijn. Als de kinderen ’s ochtends binnen komen dan plannen ze zelf welke activiteit ze die dag gaan doen. Door hun naamkaartje onder deze activiteit te hangen schrijven ze zich in voor deze activiteit.
Het gebeurt regelmatig dat er activiteiten zijn voor kinderen uit groep 1 en dat er activiteiten zijn voor de kinderen uit groep 2. De leerkracht laat dit dan door een symbool op het planbord zien. Het planbord is een middel om de dag-/weektaak op een eenvoudige manier in beeld te brengen.
Op het registratiebord laat een kind zien welke activiteiten het deze week allemaal al heeft gedaan. Op het registratiebord registreert een kind namelijk door een magneet in de dagkleur wat hij/zij die dag heeft gedaan. Het kind mag alleen een magneet ophangen bij de betreffende activiteit als hij/zij deze naar behoren heeft uitgevoerd. De leerkracht bepaalt per kind welke kwaliteiten er verwacht mogen worden. Door te werken met een plan-/ en registratiebord willen we kinderen op een speelse manier leren evalueren, registreren en plannen, iets wat uitgebreid gaat worden in de groepen 3 t/m 8.
DAG- EN WEEKTAAK
Als de kinderen in groep 3 komen wordt het planbord, het registratiebord en het portfolioboekje ingewisseld voor de dagtaak. Door het werken met het planbord hebben kinderen reeds leren plannen, wat doe je wanneer. Door het registratiebord en het invullen van het portfolio is met name de registratie al ingeoefend. Tijdens de inoefening van de dagtaak staan de activiteiten die de kinderen die dag moeten inplannen ook op het bord genoteerd en gevisualiseerd en wordt de kinderen stap voor stap geleerd hoe ze met de dagtaak moeten omgaan.
Op de dagtaak staat aangegeven:
- De dag van de week;
- 3 oefeningen: lees-/taaloefening, schrijfoefening en een rekenoefening;
- Vakje om de taak in de dagkleur af te kleuren;
- De kinderen kijken het werk zelf na en noteren het aantal fouten;
- Ze kleuren een gezichtje: blij=het ging goed; neutraal en sip=het ging niet goed;
- Een gezichtje ingekleurd door de leerkracht en eventueel een opmerking van de leerkracht;
- Extra werk.
Vanaf de tweede helft van het schooljaar werken we met een gebundelde dagtaak. Door het bundelen van dagtaken in de vorm van een weekoverzicht krijgen de kinderen een beeld van:
- De hoeveelheid werk;
- De samenstelling van een taak;
- De soorten opdrachten;
- De verschillende vakgebieden.
Doordat het werk steeds met dagkleuren wordt afgetekend, wordt het inzicht in het weekritme nog eens versterkt.
Vanaf groep 4 werken we met een halve weektaak. De ene halve weektaak is verdeeld over de maandag, dinsdag en woensdag tot 09:30 uur en de andere halve weektaak is van woensdag na 09:30 uur, donderdag en vrijdag. Op vrijdag worden alle taken ingepland. Leerlingen krijgen de vrijheid en verantwoordelijkheid om over 2 of 3 dagen te plannen en het werk op een van te voren afgesproken tijdstip af te hebben.
Vanaf de tweede helft van groep 4 werken we naar de weektaak toe. Een weektaak biedt kinderen een zo ruim mogelijke variatie aan vakgebieden, waar binnen ieder kind, op eigen niveau, in eigen tempo en volgens een zelf bepaalde volgorde het werk binnen een van tevoren afgesproken tijd maakt.
De weektaak bevat de volgende onderdelen:
- Alle vakgebieden kunnen in principe worden opgenomen in de weektaak;
- Er staat duidelijk in vermeld wanneer de instructie en bespreektijden zijn. Instructietijden zijn momenten aan het begin van de week waarop de kinderen in een kleine groep op niveau instructie krijgen van de leerkracht. Bespreektijden zijn momenten aan het einde van de week waarop de gemaakte stof in kleine groep op niveau besproken wordt;
- Er is ruimte om kinderen te laten aangeven welke planning zij maken alvorens zij aan het werk gaan;
- Kinderen kunnen het gemaakte werk in de dagkleur aftekenen;
- Er is ruimte om op de weektaak aan te geven hoe het nagekeken werk is gemaakt;
- Er kunnen opmerkingen door kinderen en door de leerkracht op worden geplaatst;
- Het keuzewerk is geïntegreerd in de weektaak;
- Er is een verdeling in instructie-/bespreektaken, basiswerk en extra werk gemaakt.
Hoewel de dag-/weektaken in eerste instantie lijken op een serie opdrachten die voor alle kinderen van de groep gelijk zijn, is het tegendeel waar. Wij proberen maatwerk te leveren.
Per groep werken we met drie niveaus: de basistaak, een uitgebreide taak voor kinderen die meer stof aankunnen en een aangepaste taak voor kinderen die (nog) moeite hebben met de basistaak. Naast deze drie niveaus circuleren er binnen een groep vaak nog meer verschillende niveaus waarop je de taak moet aanpassen. Denk hierbij aan kinderen die meer-/ of hoogbegaafd zijn, zorgkinderen met een eigen leerlijn, kortom differentiatie alom.
Wilt u meer informatie over daltononderwijs op de Borgwal, dan kunt u de daltonmap via de mail opvragen.

Meer Daltononderwijs? Klik op de link: www.dalton.nl